Bệnh do Virus Nipah (NiV) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây từ động vật sang người, có thể lây qua tiếp xúc với dơi ăn quả, lợn nhiễm bệnh, thực phẩm bị ô nhiễm, cũng như lây trực tiếp từ người sang người. Biểu hiện bệnh ở người rất đa dạng, từ không có triệu chứng đến nhiễm trùng hô hấp cấp và viêm não gây tử vong, với tỷ lệ tử vong ước tính từ 40–75%, khiến Nipah được đánh giá là mối lo ngại lớn đối với y tế công cộng. Virus này từng gây nhiều đợt bùng phát tại châu Á, đặc biệt ở Bangladesh và Ấn Độ. Đáng chú ý, vào cuối tháng 1/2026, Ấn Độ ghi nhận các trường hợp nhiễm bệnh; những người có tiếp xúc gần đã được áp dụng các biện pháp cách ly và giám sát dịch tễ. Hiện nay, chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Nipah và WHO đã xác định đây là mầm bệnh cần được ưu tiên nghiên cứu.

Đường lây truyền

• Từ động vật sang người:

    + Tiếp xúc trực tiếp với lợn mắc bệnh hoặc mô, dịch tiết của động vật nhiễm virus.

    + Tiêu thụ trái cây hoặc sản phẩm từ trái cây bị nhiễm nước tiểu hoặc nước bọt của dơi ăn quả.

• Từ người sang người:

    + Qua tiếp xúc gần với dịch tiết và chất thải của bệnh nhân.

    + Đã ghi nhận lây truyền trong gia đình và trong cơ sở y tế.

Dơi ăn quả trung gian truyền bệnh (Nguồn WHO)

Triệu chứng và mức độ nguy hiểm

Nhiễm virus Nipah có thể không gây triệu chứng hoặc dẫn đến nhiễm trùng hô hấp cấp ở mức độ nhẹ đến nặng, thậm chí gây viêm não và tử vong. Các triệu chứng ban đầu thường gặp gồm sốt, đau đầu, đau cơ, nôn ói và đau họng. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức, các dấu hiệu thần kinh của viêm não cấp, kèm theo viêm phổi không điển hình và suy hô hấp cấp. Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể bị co giật và rơi vào hôn mê trong vòng 24–48 giờ. Thời gian ủ bệnh thường từ 4–14 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 45 ngày. Khoảng 20% người sống sót phải đối mặt với các di chứng thần kinh lâu dài như động kinh hoặc thay đổi tính cách; một số ít trường hợp có thể tái phát hoặc xuất hiện viêm não muộn.

Điều trị và phòng ngừa

Hiện chưa có thuốc hoặc vaccine đặc hiệu, điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ tích cực, xử lý biến chứng hô hấp và thần kinh.

Bắt dơi để thu thập mẫu vật nghiên cứu vi rút Nipah ở Bangladesh (Nguồn: REUTERS)

Khuyến cáo

Các biện pháp phòng ngừa được khuyến cáo nhằm giảm nguy cơ lây lan virus Nipah bao gồm giảm lây truyền từ dơi sang người bằng cách rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi sử dụng và loại bỏ những trái cây có dấu hiệu bị dơi cắn. Cần sử dụng găng tay và đồ bảo hộ khi xử lý động vật mắc bệnh, tránh tiếp xúc với lợn nhiễm bệnh, đồng thời bảo vệ thức ăn và chuồng trại khỏi sự xâm nhập của dơi.

Người từng đi về từ khu vực có nguy cơ lưu hành virus Nipah hoặc có tiếp xúc gần với ca nghi nhiễm, nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn hoặc rối loạn ý thức, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời. Người dân được khuyến nghị chủ động khai báo y tế, hạn chế tiếp xúc với người có nguy cơ mắc bệnh và nghiêm túc tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế nhằm giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

BS. Giang – Khoa KSBTN

Nguồn: WHO (https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/nipah-virus)